Dołącz do czytelników
Brak wyników

Budownictwo wielkogabarytowe

30 sierpnia 2018

NR 6 (Sierpień 2018)

Dachy zielone w miejskim systemie zieleni

0 255

W obecnych czasach deweloperzy, zwłaszcza projektów realizowanych w miastach, chcą, aby powierzchnie dachów były maksymalnie wykorzystane do celów użytkowych, np. na parkingi, ale też ogrody czy tarasy. Coraz częściej doceniane są więc atuty tzw. dachów zielonych.
 

Warto tu zaznaczyć, że prototypem polskiego ogrodu o bujnej roślinności oraz akwenach wodnych na dachu jest ogród znajdujący się na budynku Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Pięknym przykładem jest też dach budynku Wydziału Geografii UAM w Poznaniu.

Zalety zielonych dachów

Zielone dachy mają wiele zalet: poprawiają mikroklimat, obniżają temperaturę powietrza zewnętrznego i temperaturę na powierzchni przegrody, poprawiają parametry akustyczne obiektu (zieleń dachowa ogranicza odbijanie się dźwięku o 3 dB oraz poprawia dźwiękochłonność dachu nawet o 8 dB), mogą być też doskonale działającymi zbiornikami retencyjnymi (zatrzymują od 50 do 90% opadów). Zielone dachy to także siedliska flory i fauny. Pierwsze zielone dachy były kryte darnią, w chłodnym skandynawskim klimacie takie pokrycie dachowe sprawdza się znakomicie – nawet na dalekiej północy, gdzie zimy są długie i surowe. W Polsce lokale mieszkalne, które mają zadbany i funkcjonalny zielony dach, mogą być nawet o 30% droższe niż podobne nieruchomości bez tak urządzonego ogrodu. 

Uwarunkowania formalno-prawne

Obecnie została zmieniona definicja terenu biologicznie czynnego, która od 1 stycznia 2018 roku brzmi: „Teren biologicznie czynny to czynny teren z nawierzchnią ziemną urządzoną w sposób zapewniający naturalną wegetację, a także 50% powierzchni tarasów i stropodachów z taką nawierzchnią, nie mniejszą jednak niż 10 m2 oraz woda powierzchniowa na tym terenie. 
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nakłada obowiązek określenia w planie miejscowym m.in. minimalnego udziału procentowego powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej.
W rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – §  3.22 / 39 / 40  – zamieszczono dodatkowo przepisy:
„Na działkach budowlanych, przeznaczonych pod zabudowę wielorodzinną, budynki opieki zdrowotnej (z wyjątkiem przychodni) oraz oświaty i wychowania co najmniej 25% powierzchni działki należy urządzić jako powierzchnię terenu biologicznie czynnego, jeżeli inny procent nie wynika z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
W zespole budynków wielorodzinnych objętych jednym pozwoleniem na budowę należy, stosownie do potrzeb użytkowych, przewidzieć place zabaw dla dzieci i miejsca rekreacyjne dostępne dla osób niepełnosprawnych, przy czym 
co najmniej 30% tej powierzchni powinno znajdować się na terenie biologicznie czynnym, chyba, że przepisy odrębne stanowią inaczej”.

Kompensacja przyrodnicza

W Ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 799) przepis artykułu 75 odnosi się do ochrony przyrody przy pracach budowlanych. Zgodnie z ustępem1 tego artykułu, przy tego typu pracach inwestor realizujący przedsięwzięcie jest obowiązany uwzględnić ochronę środowiska na obszarze prowadzenia prac, a w szczególności ochronę gleby, zieleni, naturalnego ukształtowania terenu i stosunków wodnych. Wykorzystywanie i przekształcanie elementów przyrodniczych dopuszczone jest wyłącznie w takim zakresie, w jakim jest to konieczne w związku z realizacją konkretnej inwestycji (ust. 2). Jeżeli jednak ochrona elementów przyrodniczych nie jest możliwa, należy podejmować działania mające na celu naprawienie wyrządzonych szkód, w szczególności przez kompensację przyrodniczą (ust. 3). W przypadku przedsięwzięć, dla których była przeprowadzona ocena oddziaływania na środowisko, wymagany zakres takiej kompensacji określa decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach oraz inne decyzje, przed wydaniem których została przeprowadzona taka ocena.
Natomiast art. 3 ust. 8 Prawa ochrony środowiska definiuję kompensację przyrodniczą następująco: „zespół działań obejmujących w szczególności roboty budowlane, roboty ziemne, rekultywację gleby, zalesianie, zadrzewianie lub tworzenie skupień roślinności, prowadzących do przywrócenia równowagi przyrodniczej lub tworzenie skupień roślinności, prowadzących do przywrócenia równowagi przyrodniczej na danym terenie, wyrównania szkód dokonanych w środowisku przez realizację przedsięwzięcia i zachowanie walorów krajobrazowych”.
Z przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca zobowiązuje inwestora do ochrony środowiska w trakcie trwania prac budowlanych oraz ogranicza możliwość przekształcania elementów przyrodniczych, lub też wyrównania szkód, czyli dachy zielone w tym przepisie mogą być elementem służącym do zachowania walorów ochrony środowiska. 

Przykład dachu zielonego – biurowiec „Za Bramką 1” w Poznaniu (proj. Ultra Architects)
Źródło: Michał Pęczak Właścicielem budynku biurowego „Za Bramką” jest Wielkopolskie Centrum Wspierania Inwestycji

Nasadzenia zastępcze

W uzasadnionych przypadkach inwestor może ingerować w środowisko nawet poprzez usuwanie drzew i zadrzewień. Zaleca się przy tym jednak wspomnianą kompensację przyrodniczą. Można ją realizować poprzez zastąpienie wyciętych drzew innymi drzewami, 
co nazywamy nasadzeniem zastępczym lub zamiennym. Działanie to do 2017 r. było regulowane prawem w myśl art. 84 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. Obecnie nie ma żadnego przepisu prawnego, który nie pozwalałby na kompensację przyrodniczą czy nasadzenie zastępcze poprzez realizację dachów zielonych.

Dachy zielone krajbrazowe i komunikacyjne

W Polce jest wiele firm proponujących kompleksowe rozwiązania dachów zielonych. W przedstawianych systemach (dostępnych w materiałach firm) producenci nie podają konkretnych rodzajów termoizolacji ani ich grubości, zależy to bowiem od przeznaczenia obiektu, na którym realizowany będzie dach zielony –
może to być funkcja komunikacyjna albo krajobrazowa.
Dach komunikacyjny to przykład dachu odwróconego. System pozwala wykorzystać nawierzchnię dachu do ruchu pieszych i pojazdów – zarówno osobowych, jak i ciężarowych. Taki dach jest bardzo częstym rozwiązaniem wewnętrznych stref osiedlowych. Pod częścią relaksu – placem zabaw, wydzielonymi parkingami rowerowymi itd. – w nowych osiedlach znajduje się parking.
 
Cechy szczególne dachu komunikacyjnego:

  • ciężar: dla ruchu pieszych około
  • 400 kg/m2, dla ruchu samochodów osobowych około 600 kg/m2, dla ruchu samochodów ciężarowych około 1000 kg/m2, 
  • wysokość warstw: ruchy pieszych min. 25 cm, dla ruchu samochodów osobowych min. 35 cm, dla ruchu samochodów ciężarowych min. 50 cm,
  • nachylenie dachu: 2–9%, 
  • klasa wg obciążenia: maksymalnie 3 (dla ruchu samochodów ciężarowych).

Dach krajobrazowy z kolei zapewnia możliwość dowolnego kształtowania przestrzeni na dachu, a także umożliwia zazielenienie oraz zagospodarowanie rekreacyjne garaży podziemnych.

Rys. 1. Przykładowy ciężar warstwy substratu w zależności od grubości warstwy – analiza na podstawie systemu suprema1
Źródło: Barbara Ksit

Cechy szczególne dachu krajobrazowego:

  • ciężar: 530–1300 kg/m2,
  • wysokość warstw: 42–100 cm,
  • nachylenie dachu: 0–9%,
  • roślinność: byliny, trawy, krzewy, drzewa,
  • retencjonowanie: 95–99%, 
  • współczynnik spływu: 0,05–0,01, 
  • magazynowanie wody: ok. 180-320 l/m.
Rys. 2. Wysokość warstw systemów firmy Optigruen1
Źródło: Barbara Ksit

Struktura zielonego dachu

Zielony dach wykonuje się na stropodachu płaskim, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby wykonywać go na dachach spadzistych. W zależności od systemu jest to maks. 35–40% spadku. Dawne dachy zielone miały strukturę jednowarstwową, ale obecnie stosuje się dachy o strukturze wielowarstwowej, a rodzaj i liczba warstw dobierane są do rodzaju dachu, czyli obciążeń i funkcji użytkowej budynku lub budowli. Zielone dachy wykonane są zwykle w układzie odwróconym (w porównaniu z tradycyjnym ułożeniem warstw stropodachu, w którym hydroizolacja jest ułożona na termoizolacji), czyli na spodzie znajduje się hydroizolacja, a na niej jest ułożona izolacja termiczna. Dzięki takiemu układowi hydroizolacja dachu jest zabezpieczona przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz przed bezpośrednim wpływem czynników zewnętrznych (temperatury, promieniowania UV, sił ssących wiatru). Dodatkowo temperatura na powierzchni hydroizolacji (bez względu na warunki atmosferyczne) jest stabilna. Nie ma ryzyka kondensacji pary wodnej, a więc zachowana jest stabilność energetyczna całej przegrody. 

Termoizolacja

Izolacja termiczna dachów, na których będzie ogród, musi być odporna na zawilgocenie i zmiany temperatury oraz mieć odpowiednią wytrzymałość mechaniczną. Grubość warstwy termoizolacyjnej zależy od rodzaju materiału – są one wykonywane najczęściej z twardych płyt styropianu ekstrudowanego XPS, płyt z wełny mineralnej lub pianki poliuretanowej PIR.

Warstwa drenażowa

Drenaż zielonego dachu ma za zadanie szybkie odprowadzenie wody deszczowej z warstwy wegetacyjnej do systemu odpływów, a także gromadzenie nadmiaru wody. Warstwa drenażowa stanowi również przestrzeń dla korzeni roślin. Drenaż wykonuje się z elementów z tworzyw sztucznych, takich jak maty i płyty kubełkowe, a czasem też maty pętelkowe. Płyty mają specjalne profilowanie kubełkowe o różnych formach i wysokościach oraz niewielki ciężar. Gromadzą one wodę w zagłębieniach. Mogą być wypewłnione materiałem sypkim, co zwiększa ich odporność na nacisk. Warstwę drenażową można również wykonać ze żwiru (o uziarnieniu 8/32 mm), grysów naturalnych i sztucznych lub pochodzących z recyklingu, na przykład keramzytu. Grubość warstwy drenażowej przyjmuje się w zależności od przyjętego rodzaju zazielenienia i wynosi ona dla zazielenienia ekstensywnego – od 6 do 9 cm, a dla zazielenienia intensywnego – od 10 do 30 cm. Dostępne są też drenaże z płyt warstwowych – blach trapezowych, pełniących także funkcję warstwy termoizolacyjnej (płyty z rdzeniem termoizolacyjnym), które cechują się też większą wytrzymałością.

Geowłóknina

Geowłóknina oddziela warstwę drenażu i wegetacyjną. Zapobiega zamulaniu drenażu i odpływów drobnymi cząsteczkami, które może nieść ze sobą woda deszczowa czy woda używana do podlewania ogrodu na dachu. Przeciwdziała też gwałtownemu ubytkowi wody z warstwy wegetacyjnej. Geowłóknina powinna być wodo- i paroprzepuszczalna, odporna chemicznie i biologicznie oraz wytrzymała mechanicznie. W zielonym dachu o układzie odwróconym najlepsza będzie geowłóknina strukturalna z polipropylenu o gramaturze 150–200 g/m2. 
Na zielonym dachu  z klasycznym układem (tradycyjnym) stosuje się geowłókninę chłonno-ochronną, która ma chronić hydroizolację (znajdującą się powyżej termoizolacji) przed uszkodzeniami mechanicznymi. Wykonuje się ją z włókien syntetycznych (na przykład z polipropylenu, poliestru lub akrylu).

Warstwa wegetacyjna – substrat

Zadaniem warstwy wegeta...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Załóż konto lub zaloguj się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy