Dołącz do czytelników
Brak wyników

Budownictwo mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne

19 lutego 2018

NR 1 (Sierpień 2017)

Rozwiązania energooszczędne w budynkach mieszkalnych
zalecenia projektowe i wykonawcze

0 71

Od kiedy Unia Europejska podjęła działania na rzecz zmniejszenia zużycia energii oraz emisji gazów cieplarnianych sektor budowlany przechodzi prawdziwą rewolucję. Na czym ona polega i jakie są aktualne wymagania energooszczędności w budownictwie jednorodzinnym?

Założenia wydają się być słuszne i humanistyczne (pro ludzkie i pro światowe) – bo przecież na skutek szeroko pojętego rozwoju świata i ludzkości, energii konwencjonalnej zaczyna brakować (wyczerpują się źródła węgla, gazu, ropy naftowej itp.) a nowe, niekonwencjonalne źródła energii są wciąż stosunkowo drogie, czasami niebezpieczne lub mało poznane, trudno pozyskiwane czy wymagające stosunkowo dużego nakładu dla wytworzenia, pozyskania i jej przesyłu.

Wymogi unijne w zakresie energooszczędności 

Z jednej strony wciąż poszukuje się pomysłu na pozyskanie energii z nowych źródeł i obniżenie kosztów jej wytworzenia do wielkości umożliwiających masowe korzystanie z jej źródeł, a z drugiej strony coraz częściej stara się stosować tzw. rozwiązania energooszczędne, tj. takie, które zużywają jak najmniej energii (albo pochodzącej ze źródeł konwencjonalnych albo niekonwencjonalnych). 

Energooszczędność zagościła zatem w wielu dziedzinach gospodarki światowej i europejskiej (budownictwo, przemysł, motoryzacja, rolnictwo itd.).

O ile można się spierać, czy przyjęte i narzucone przez Unię Europejską krajom członkowskim (także Polsce) kryteria i parametry, jakie należy obowiązkowo stosować w budownictwie (narzucone normy i przepisy) są najlepszym obiektywnie rozwiązaniem merytorycznym i logicznym, czy też są raczej wyrazem określonej polityki i biznesu reprezentowanej w danym momencie przez ludzi sprawujących władzę i narzucającym określone rozwiązania formalne, mające wpływ na rozwiązania technologiczno-materiałowe, o tyle dążenie do obiektywnego zminimalizowania zużycia energii w budownictwie wydaje się słuszne (m.in. oszczędność zasobów energetycznych, minimalizacja kosztów eksploatacji budynków).  

Na rynku pojawiają się coraz bardziej zaawansowane technologicznie, ekologiczne i energooszczędne rozwiązania.Jest to także nowe wyzwanie dla osób budujących domy, które do tej pory korzystały przede wszystkim z tanich technologii. Teraz muszą pamiętać również o rygorystycznych wymogach unijnych. Rozwój sektora budowlanego wymaga wprowadzania energooszczędnych rozwiązań. 

„Syndrom chorego budynku”

Obecnie budownictwo pochłania około 40% łącznego zużycia energii na terenie całej Unii Europejskiej. Właśnie za sprawą dyrektyw unijnych w ostatnich latach pojawiły się zmiany w Prawie budowlanym, które wymuszają na inwestorach stosowanie do budowy domów rozwiązań przyjaznych dla środowiska. 

Niezależnie jednak od wymuszonych przez Unię zmian, podczas budowy należy utrzymać równowagę pomiędzy charakterystyką energetyczną budynków a budżetem inwestycji. Trzeba także zachować zdrowy rozsądek i nie wybierać rozwiązań mających uszczelniać domy za wszelką cenę. Tego typu praktyki mogą doprowadzić do wystąpienia „syndromu chorego budynku”, czyli pogorszenia klimatu wewnątrz budynku, a co za tym idzie obniżenia jakości komfortu życia.
Jakie elementy wpływają, zatem na ogólnie pojętą energooszczędność budynku? Aby dom był energooszczędny należy przede wszystkim skupić się na zmniejszeniu strat ciepła (patrz energii). 

Zapotrzebowanie na energię

Obecnie Prawo budowlane w Polsce nie definiuje czym jest budynek energooszczędny, dlatego można przyjąć kryteria z krajów zachodnich. Zgodnie z nimi ta kategoria dotyczy obiektów o rocznym zapotrzebowaniu na energię w wysokości ok. 30–70 kWh/m2, dalej są to już budynki niskoenergetyczne (15–30 kWh/m2), domy pasywne ( 1–15 kWh/m2 ) oraz domy zero energetyczne ( 0 kWh/m2)!

Od 2014 roku dopuszczalne EP wynosi 120 kWh/m² rok, od 2017 – 95 kWh/m² rok, a od 2021 tylko 70 kWh/m² rok, co w praktyce wymusi budowanie domów prawie pasywnych bądź zużywających niemal wyłącznie energię odnawialną np. słoneczną. Współczynnik EP został wprowadzony dość niedawno, bo od 2009 roku. Najwłaściwiej energooszczędność budynku określa współczynnik EUco, ukazujący zapotrzebowanie budynku na ciepło do ogrzewania i wentylacji. Nie uwzględnia on rodzaju dostarczanej energii, sprawności urządzeń grzewczych, ani strat środowiskowych spowodowanych wyprodukowaniem energii.

Rząd przyjął ustawę o charakterystyce energetycznej budynków w 2014 r. określając w niej m.in. zasady sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej, zasady kontroli ogrzewania i system klimatyzacji w budynkach, czy też określił sposób opracowania planu działań, mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii. Przy projektowaniu energooszczędnego budynku należy wziąć pod uwagę jego pełen bilans energetyczny, a nie tylko poszczególnych elementów konstrukcyjnych, np. ścian czy okien.

 

Rys.1. Jak ucieka ciepło?

 

Wielkość strat ciepła 

Czynniki, jakie wpływają na wielkość strat ciepła domu:

  1. Wielkość budynku – ogrzewana powierzchnia i kubatura

Im dom mniejszy, tym mniejsze straty ciepła. To, dlatego, że zależą one od powierzchni przegród, przez które ono przenika. Powierzchnia przegród zależy nie tylko od powierzchni użytkowej domu, ale także od jego kształtu. Jeśli dom ma być energooszczędny, musi mieć zwartą bryłę – tzn. im mniej będzie rozczłonkowany, powyginany, tym bardziej będzie energooszczędny. Myśląc już na etapie projektowania domu o jego energooszczędności, warto sprawdzić, jaki jest stosunek powierzchni jego przegród zewnętrznych do jego kubatury, czyli A/V. Im będzie mniejszy, tym lepiej.

  1. Kształt – piętrowy czy parterowy? 

Najlepiej, gdy dom będzie wybudowany na planie prostokąta, z prostym dwu-, a najlepiej jednospadowym dachem, bez wykuszy i lukarn. Do największych strat ciepła dochodzi w narożnikach i załamaniach przegród, więc im będzie ich mniej, tym lepiej. Dom o prostej bryle jest też tańszy w budowie, a wykonawcy mają mniej okazji, by popełnić błędy. Zdecydowanie mniejsze straty ciepła w przeliczeniu na metr kwadratowy powierzchni występują w domach piętrowych i z poddaszem użytkowym niż w parterowych. Do znaczącej części strat dochodzi przez dach, a w domu parterowym powierzchnia dachu jest największa w stosunku do powierzchni użytkowej. Jeśli ma to być dom energooszczędny – to nie będzie to dom parterowy. Architekci, projektując domy energooszczędne, bardzo często nadają im jednak kształt odróżniający je od przysłowiowej stodoły. Okazuje się bowiem, że zwiększając powierzchnię przegród zewnętrznych od południowej strony domu, zmniejsza się jego zapotrzebowanie na energię. Wynika to z zysków ciepła od nasłonecznienia, które od strony południowej w polskich warunkach są na tyle duże, że przewyższają dodatkowe straty ciepła wynikające ze zwiększonej powierzchni przegród. Z tego samego względu na południowej elewacji projektowane są duże okna oraz różnego rodzaju szklane przybudówki, oszklone hole i tarasy. Dobrze zaprojektowane mogą pełnić funkcję kolektorów słonecznych ogrzewających bezpośrednio powietrze w domu. Także z tego powodu najkorzystniejszy jest dom z dachem jednospadowym, tak zwanym pulpitowym. Umożliwia on wybudowanie domu z jedną ścianą o powierzchni większej od pozostałych, która będzie usytuowana od południa. Jednocześnie przeciwległa ściana mająca znacznie mniejszą powierzchnię będzie usytuowana od północy – gdzie zyski od nasłonecznienia nie występują. Z punktu widzenia energooszczędności jest to najlepsze rozwiązanie.

 

Rys. 2. Schemat budowy panelu VIP

 

  1. Liczba i wielkość okien, powierzchnia przeszkleń, materiały.

Duże przeszklenia od podłogi do sufitu w pomieszczeniach, w których zależy nam na komfortowej temperaturze, są równoznaczne z dużymi stratami ciepła. Można liczyć, że jedynie od strony południowej zostaną one zrekompensowane więks...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Nowoczesnego Budownictwa"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy