Dołącz do czytelników
Brak wyników

Obiekty użyteczności publicznej

26 kwietnia 2019

NR 10 (Kwiecień 2019)

Dostosowanie budownictwa do osób z niepełnosprawnością według obecnych wytycznych

0 60

Co do zasady, wszyscy obywatele powinni mieć równe szanse uczestniczenia w życiu publicznym. Niestety, osoby niepełnosprawne na co dzień spotykają się z wieloma przeszkodami, które utrudniają im swobodne przemieszczanie się z punktu A do punktu B. Konieczne jest więc zainicjowanie działań prowadzących do wyrównywania możliwości normalnego funkcjonowania.

Zasadniczym elementem wyrównania szans osób niepełnosprawnych, którzy stanowią spory odsetek społeczeństwa, jest zapewnienie maksymalnej dostępności przestrzeni publicznych (np. siedzib urzędów, przychodni lekarskich, dworców, parków, miejsc rekreacji i wypoczynku, obiektów szkolnictwa) oraz miejsc powszechnego użytku (m.in. budynków mieszkalnych, sklepów). Poprzez dostępność przestrzeni i obiektów należy rozumieć możliwość samodzielnego korzystania z nich przez osoby niepełnosprawne poruszające się na wózkach inwalidzkich bądź używające chodzików czy przez osoby niewidome. 

O ile w przypadku obiektów budowlanych (i ich otoczenia) istnieją powszechne regulacje prawne dotyczące ich dostępności i przystosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych, to w przypadku przestrzeni publicznych brakuje ujednoliconych standardów oraz koncepcji w tym zakresie. W Polsce nie ma prawnie przyjętych wytycznych dotyczących dostępności przestrzeni publicznych. W niektórych polskich miastach wdrażane są standardy w tym zakresie, ale ze względu na swój lokalny charakter często są niespójne, w wyniku czego nie zapewniają pewnych i sprawdzonych rozwiązań. Obecnie ustawodawstwo ogranicza się do likwidacji barier w dostępie do przestrzeni i budynków. Aktami normatywnymi wprowadzono odpowiednie wymagania dla zapewnienia niezbędnych warunków do korzystania z obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego przez osoby niepełnosprawne. Brak globalnej koncepcji udostępniającej przestrzeń publiczną dla osób niepełnosprawnych za pośrednictwem zharmonizowanych i jednolitych standardów, a także nowoczesnych rozwiązań to obecnie główny problem szerokiego wdrażania programu aktywizacji osób niepełnosprawnych. 

Program Dostępność Plus

W ramach prospołecznych działań polskich władz Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju sporządziło Program Dostępność Plus. Ten rządowy program został wprowadzony uchwałą Rady Ministrów nr 102/2018 z dnia 17 lipca 2018 r., a w styczniu 2019 r. na stronie internetowej //budowlaneabc.gov.pl resort opublikował aktualizację tego dokumentu. Jego zadaniem jest zainicjowanie działań prowadzących do zniesienia barier oraz aktywizacji osób niepełnosprawnych. Pozwoli to tej grupie obywateli korzystać z wszelkich dóbr społecznych dostępnych do tej pory wyłącznie dla pełnosprawnej części społeczeństwa. Wpisuje się to w ogólnie pojętą politykę wyrównywania szans i jest jednym z zasadniczych jej elementów. Głównym założeniem przedmiotowej inicjatywy rządowej jest podniesienie jakości i zapewnienie niezależności życia dla osób o szczególnych potrzebach (w tym osób niepełnosprawnych) poprzez poprawę dostępności:

  • przestrzeni publicznej,
  • architektury,
  • transportu,
  • produktów i usług.

Czy uda się wdrożyć skuteczne rozwiązania i zrealizować założenia Programu, okaże się w przyszłości. Jednak niezależnie od powyższego ważne, że zainicjowano działania zmierzające do globalnej regulacji kwestii szeroko pojętej dostępności dla osób o szczególnych potrzebach (w tym osób niepełnosprawnych). Tylko w ten sposób można starać się tej dużej grupie osób zapewnić równoprawny udział w życiu społeczeństwa.

Poniżej zostały przedstawione podstawowe zasady, którymi – zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz z wytycznymi Programu – powinni kierować się projektanci oraz osoby odpowiedzialne za obiekty budowlane i ich otoczenie, mając na uwadze dobro osób niepełnosprawnych.

Odpowiednie projektowanie

Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 4 Ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1202, z późn. zm.): „Obiekt budowlany jako całość oraz jego poszczególne części, wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając (…) niezbędne warunki do korzystania z obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego przez osoby niepełnosprawne, w szczególności poruszające się na wózkach inwalidzkich”.

W wielu przypadkach poprzez stwierdzenie „niezbędne warunki do korzystania z obiektu” rozumie się spełnienie tych warunków jedynie w ograniczonym do minimum zakresie. W przypadku budynków objętych ochroną konserwatorską określenie zakresu ww. minimalnych warunków zależy dodatkowo od decyzji właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Co do zasady, wszystkie nowo powstałe czy przebudowywane lub rozbudowywane budynki użyteczności publicznej (czyli m.in. szkoły, biura, banki, domy handlowe) oraz budynki mieszkalne wielorodzinne muszą być dostępne dla osób niepełnosprawnych. Oznacza to, że w projekcie budowlanym, na podstawie którego będą wykonywane roboty budowlane, powinny znaleźć się odpowiednie rozwiązania w tym zakresie. Zgodnie z art. 34 ust. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, projekt architektoniczno-budowlany stanowiący podstawę do przeprowadzenia inwestycji powinien określać:

  • funkcję obiektu budowlanego,
  • formę obiektu budowlanego,
  • konstrukcję obiektu budowlanego,
  • charakterystykę energetyczną i ekologiczną obiektu budowlanego,
  • proponowane niezbędne rozwiązania techniczne oraz materiałowe,
  • opis dostępności dla osób niepełnosprawnych.

Jak ważne jest usuwanie barier dla osób niepełnosprawnych, potwierdzają dyspozycje art. 9 ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Regulacje te stanowią, iż – pomimo dopuszczalności sytuacji, gdy możliwe są pewne odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych – niedopuszczalne są odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych w stosunku do obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego w zakresie ograniczenia dostępności dla osób niepełnosprawnych.
 

Fot. 1. Dźwig osobowy dla niepełnosprawnych
Źródło: Materiały własne


Szczegóły dotyczące rozwiązań projektowych mających na celu dostosowanie budynków do potrzeb osób niepełnosprawnych znajdują się w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz. U.
z 2015 r. poz. 1422, z późn. zm.), zwanym dalej warunkami technicznymi. Ponadto w zaktualizowanej wersji wytycznych do Programu Dostępność Plus pt. „Standardy projektowania budynków dla osób z niepełnosprawnościami” opublikowano dodatkowe wskazania, którymi powinni kierować się projektanci. Zostały one rozszerzone m.in. o zalecenia w zakresie antypoślizgowości powierzchni czy wskazanie minimalnych i komfortowych wymiarów dotyczących obrotu wokół własnej osi wózków inwalidzkich różnego typu. Powyższa rządowa publikacja jest bardzo obszerna i nie wszystkie zawarte w niej wskazówki będą miały zastosowanie w każdej sytuacji projektowej. Ograniczenia jej stosowania będą wynikały zarówno z rodzaju inwestycji, jak i z ograniczeń finansowych inwestorów. Obok przedstawiono rozwiązania projektowe przewidziane w warunkach technicznych w zakresie dostępności osób niepełnosprawnych w powiązaniu z niektórymi instrukcjami „Standardów projektowania budynków dla osób z niepełnosprawnościami”, zwanych dalej „Standardami”.

 

Rys. 1. Rysunek 5.2.9.3. z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca
2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków
i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego
i warunków ich umieszczania na drogach (Dz. U. z 2003 Nr 220,
poz. 2181, z późn. zm.), tj. znak P-24
Źródło: Materiały własne

 

Dojścia do budynków

Z doświadczenia wynika, iż jednym z głównych czynników limitujących mobilność, a tym samym aktywność społeczną osób niepełnosprawnych jest możliwość swobodnego i samodzielnego opuszczania miejsca zamieszkania czy korzystania z obiektów użyteczności publicznej.

Warunek dostępności dla niepełnosprawnych wyrażony został w § 16 ust. 1 warunków technicznych, zgodnie z którym do wejść do budynku mieszkalnego wielorodzinnego, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej powinny być doprowadzone utwardzone dojścia o szerokości minimalnej 150 cm, przy czym co najmniej jedno dojście powinno zapewniać osobom niepełnosprawnym dostęp do całego budynku lub tych jego części, z których osoby te mogą korzystać.

W tym miejscu warto przytoczyć dane zawarte w „Standardach” dotyczące niezbędnych i komfortowych przestrzeni manewrowych osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Zostały one przedstawione w następujący sposób:

  • minimalna powierzchnia dla wykonania obrotu o 90 stopni – 150 x 150 cm, pełnego obrotu – 160 x 160 cm, skrętu w czasie jazdy o 90 stopni – 150 x 180 cm, a pełnego obrotu lub półobrotu względem stałego punktu osi obrotu – 200 x 200 cm,
  • powierzchnia dla wykonania pełnego obrotu od wartości minimalnej do komfortowej dla wózka ręcznego wynosi od 160 x 160 cm do 210 x 210 cm, dla wózka elektrycznego – od 150 x 150 cm 
  • do 210 x 210 cm, natomiast dla skutera kształtuje się od 210 x 210 cm 
  • do 250 x 250 cm.

Dodatkowe wytyczne kształtowania dojść do budynków zawarte w „Standardach” dotyczą m.in. bezpieczeństwa poruszania się oraz oznakowania wejść. Zaleca się m.in. zasygnalizowanie wejścia do budynku pasem ostrzegawczym (kostka z odpowiednimi wypustkami, np. „ścięte kopułki” lub „ścięte stożki”) o szerokości 50 cm, usytuowanym w odległości 50 cm przed drzwiami wejściowymi i 50 cm za nimi. Jedną z nowości wprowadzonych w „Standardach” jest wymóg antypoślizgowości. W stosunku do dojść do budynków został on sformułowany w następujący sposób: „(…) nawierzchnia przed wejściem głównym powinna mieć powierzchnię antypoślizgową, która spełnia swoje cechy również w trudnych warunkach atmosferycznych (…) wartość poślizgu (PTV lub SRV) nawierzchni mokrej nie może być niższa niż 36 jednostek”.

Parkingi

Obecnie bardzo często samochód jest jedynym środkiem lokomocji pozwalającym osobie niepełnosprawnej na swobodne poruszanie się. Przy projektowaniu obiektów użyteczności publicznej czy budynków wielorodzinnych należy tak zaaranżować przestrzeń, aby korzystanie przez osoby niepełnosprawne z miejsc parkingowych było możliwe i komfortowe. Miejsca te muszą spełniać określone parametry techniczne określone w przepisach.

W dyspozycjach § 18 ust. 1 warunków technicznych ustalono, że zagospodarowując działkę budowlaną, należy urządzić, stosownie do jej przeznaczenia i sposobu zabudowy, miejsca postojowe dla samochodów użytkowników stałych i przebywających okresowo, w tym również miejsca postojowe dla samochodów, z których korzystają osoby niepełnosprawne. Natomiast w § 18 ust. 2 warunków określono liczbę stanowisk postojowych i sposób urządzenia parkingów, które należy dostosować do wymagań, z uwzględnieniem potrzebnej liczby stanowisk, z których korzystają osoby niepełnosprawne.

Stanowiska postojowe dla samochodów osobowych użytkowanych przez osoby niepełnosprawne, zgodnie z § 21 ust. 1 rozporządzenia, powinny mieć:

  • szerokość wynoszącą co najmniej 3,6 m,
  • długość wynoszącą co najmniej 5 m.

W sytuacji, gdy stanowiska postojowe dedykowane dla osób niepełnosprawnych usytuowane są wzdłuż jezdni, długość takiego stanowiska powinna wynosić co najmniej 6 m, a szerokość co najmniej 3,6 m.

Dodatkowo miejsca postojowe dla samochodów, z których korzystają wyłącznie osoby niepełnosprawne, wymagają odpowiedniego oznakowania, co także zostało dokładnie wyjaśnione w „Standardach”. Przykładowo: koperty na parkingach o nawierzchni utwardzonej należy oznakować poprzez malowanie całości tła stanowiska na kolor niebieski. Zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach (Dz. U. z 2003 Nr 220, poz. 2181, z późn. zm.), znak P-24 („miejsce dla pojazdu osoby niepełnosprawnej”) (rys. 5.2.9.3) stosuje się do oznakowania stanowiska postojowego przeznaczonego dla osób niepełnosprawnych. Jak już wcześniej wspomniano, znak P-24 umieszcza się na nawierzchni barwy niebieskiej.

Przykłady stosowania tego symbolu pokazano na rysunku 1. Znakom poziomym powinny towarzyszyć stosowne znaki pionowe.

Ponadto w „Standardach” bardzo wyraźnie zostało podkreślone, jak istotną kwestią jest zapewnienie odpowiedniej nawierzchni miejsc postojowych dla osób niepełnosprawnych. Zalecane jest m.in. wykonywanie nawierzchni utwardzonych z betonu asfaltowego lub betonu cementowego, dopuszcza się również stosowanie kostki betonowej o niefazowanych krawędziach i kostki kamiennej ciętej. Jeżeli parking został zaprojektowany z kostki ażurowej, miejsce dla osoby niepełnosprawnej powinno zostać wykonane jako nawierzchni pełna.

Garaże

W zależności od funkcji i typu obiektu dedykowanym miejscem postojowym dla samochodów osobowych może być też garaż – bądź jako samodzielny obiekt budowlany, bądź jako integralna część innego obiektu budowlanego. By osoby niepełnosprawne mogły korzystać z garaży, obiekty te muszą spełniać określone parametry techniczne, określone w warunkach technicznych:

  • stanowiska postojowe w garażu jednoprzestrz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Nowoczesnego Budownictwa"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy