Dołącz do czytelników
Brak wyników

Obiekty użyteczności publicznej

19 lutego 2018

NR 1 (Sierpień 2017)

Naturalne doświetlenie budynków w procesie inwestycyjnym

0 332

Naturalne światło ma bardzo duży wpływ na nasze codzienne życie. Promieniowanie słoneczne oddziałuje na ludzką psychikę, pobudza, ma działanie antydepresyjne, zmniejsza zapotrzebowanie na sztuczne oświetlenie, a nawet zabija część bakterii. Każdy użytkownik pomieszczeń, szczególnie w porze zimowej, z braku lub ograniczenia naturalnego światła łatwiej popada w apatię, senność, przygnębienie.
 

Kwestie naturalnego doświetlenia możemy rozpatrywać dwojako. Po pierwsze – jako spełnienie minimalnych wymogów doświetlenia pomieszczeń, zawartych w aktach prawnych i normach. Po drugie – jako wykorzystanie naturalnego doświetlenia w celu zwiększenia komfortu życia użytkowników obiektu, podniesienia walorów estetycznych budynku i ograniczenia kosztów jego eksploatacji.

 

Rys. 1. Program funkcjonalny a nasłonecznienie budynku

 

Przepisy związane z doświetleniem budynków

Proces budowlany jest obwarowany licznymi przepisami – od ustawy Prawo budowlane po rozporządzenia Ministra Infrastruktury i obowiązujące normy. W przypadku przepisów związanych z doświetleniem budynków najważniejszymi dokumentami są:

  • ustawa z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2016 r., poz. 290 z późn. zm.),
  • rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1422),
  • rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.),
  • PN-EN-12464-1:2012. Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. 

Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach,

PN EN 15193:2010 Charakterystyka energetyczna budynków. Wymagania energetyczne dotyczące oświetlenia.

Uregulowania zawarte w powyższych dokumentach wskazują minimalną liczbę i czas doświetlenia źródeł światła pomieszczeń w budynkach różnej kategorii w przeliczeniu na czas przebywania w nich użytkowników. Przekłada się to na lokalizację obiektu na działce, liczbę i wielkość otworów doświetlających, a w przypadku istniejących obiektów, niespełniających wymagań norm, na dodatkowe koszty związane z ich adaptacją. Należy również pamiętać, że wymienione przepisy nie odnoszą się wyłącznie do pomieszczeń planowanej inwestycji, ale określają również wpływ obiektu na otoczenie. Nowe zamierzenie budowlane nie może bowiem ograniczać doświetlenia istniejącej zabudowie, posadowionej czy to na tej samej, czy na sąsiedniej działce.

Planowanie inwestycji a doświetlenie obiektu

Każdy inwestor zmaga się z wyborem nieruchomości gruntowej pod zabudowę, z wyborem projektu gotowego bądź indywidualnego dla zamierzonego przedsięwzięcia budowlanego lub z możliwością adaptacji obiektu istniejącego. W przypadku inwestycji związanych z budową domów jedno- lub wielorodzinnych znaczącymi czynnikami są lokalizacja działki oraz cena. Jednak bardzo często inwestorzy zapominają o doborze gruntu pod układ funkcjonalny danego budynku. Niezależnie od tego, czy projekt zakłada zabudowę parterową, czy piętrową, układ funkcjonalny budynku mieszkalnego składa się z części sypialnianej, części dziennej oraz pomieszczeń towarzyszących. Wzorcowe rozlokowanie funkcji mieszkalnych w budynku jednorodzinnym powinno sytuować część sypialnianą od strony wschodniej, część dzienną od strony południowej bądź południowo-zachodniej, a pomieszczenia towarzyszące (kuchnia, łazienka, garaż itp.) od strony północnej. Takie usytuowanie budynku oraz funkcji umożliwi ograniczenie nakładów na dodatkowe rozwiązania w zakresie doświetleń pomieszczeń oraz koszty związane z zużyciem energii grzewczej, a także zachowa zgodność w użytkowaniu obiektu z dobowym cyklem życia codziennego.
 

Doświetlenie w budynkach użyteczności publicznej i obiektach wielkopowierzchniowych 

Budynki użyteczności publicznej i obiekty wielkopowierzchniowe tak samo jak budownictwo jedno- lub wielorodzinne winny być sytuowane na działce zgodnie z przeznaczeniem ich funkcji. Sklepy wielkopowierzchniowe zazwyczaj nie mają przeszklonych fasad, jednak spełniają przepisy poprzez doświetlenie prowadzone na traktach komunikacji i dzięki temu, pośrednio, do sklepów. Szczególną uwagę na kwestię doświetlenia należy zwrócić przy sytuowaniu budynków użyteczności publicznej takich jak przedszkola, żłobki, szkoły czy szpitale. Tutaj przepisy związane z doświetleniem pomieszczeń są bardziej restrykcyjne. Zazwyczaj inwestycje tego typu są powiązane funkcjonalnie z obiektami towarzyszącymi, takimi jak place zabaw, boiska zewnętrzne, parkingi czy tereny zieleni i wymogi związane z doświetleniem nie utrudniają lokalizacji projektowanego obiektu oraz kompleksu towarzyszącego, gdyż działki pod wymienione obiekty, z racji wielkości oraz występowania dodatkowych obiektów, dają dużą dowolność kompozycyjną. Pozwala to na dosyć elastyczne projektowanie budynku – tak, by spełniał wszelkie wymogi związane z doświetleniem zarówno pomieszczeń, jak i sąsiednich działek. Dobór nieruchomości gruntowej do inwestycji typu basen czy termy może znacząco podnieść jego walor, gdy uda się usytuować część basenową od strony południowej. Wówczas słoneczne dni nawet zimą kojarzą się użytkownikom z okresem wakacyjnym.

Musimy również pamiętać, że nie wszystkie pomieszczenia wymagają doświetlenia, a nawet dla niektórych nie jest ono wskazane, np. dla pracowni artystycznych, gdzie najbardziej cenione jest niezmienne oświetlenie od strony północnej, czy dla licznych pomieszczeń, dla których wymogi narzuca technologia i funkcja (np. laboratorium).

 

Rys. 2. Studnia oświetleniowa, odbicie światła

 

Rozwiązania techniczne do naturalnego doświetlenia obiektu

Niestety, nie zawsze mamy możliwość znalezienia idealnej działki pod upragnioną inwestycję. Bardzo często borykamy się z koniecznością podjęcia pewnego kompromisu pomiędzy prawidłową lokalizacją funkcji a naszymi pragnieniami. W tej sytuacji na ratunek przychodzą różne rozwiązania techniczne, które pomagają w osiągnięciu zamierzonego efektu, podniesieniu standardu życia oraz, co najważniejsze, spełnieniu przepisów narzuconych dla funkcji danego obiektu.

W przypadku budownictwa jedno- lub wielorodzinnego, jeśli obiekt spełnia wszelkie przepisy, jednak nie daje wystarczającego komfortu lub nie realizuje wymagań estetycznych użytkowników, rzadko korzystamy z bardzo skomplikowanych metod w zakresie naturalnego doświetlenia obiektu. Braki doświetlenia, wynikające z indywidualnych odczuć użytkowników, rekompensowane są wówczas sztucznym oświetleniem, które w obecnych czasach oferuje szeroki wachlarz bardzo ciekawych rozwiązań.

Pustaki szklane

Jeżeli jednak decydujemy się na to, aby doświetlić budynek jedno- lub wielorodzinny światłem naturalnym, warto wykorzystać pustaki szklane, zwane luksferami. Stosujemy je z jednej strony jako elementy dekoracyjne, a z drugiej jako doświetlenie części budynku, w którym nie ma możliwości wykonania okien. Luksfery traktowane są jako ściana, element stały budynku.
Współczesne pustaki szklane mają dobry parametr przenikania ciepła – 2,8–3 W/(m² × K), a sposób ich montażu jest łatwy, choć wymaga szczególnej staranności, zwłaszcza przy dużych powierzchniach. Różnorodność koloru luksferów, stopnia przepuszczalności światła, opcja podświetlenia ich światłem sztucznym oraz usztywnienia ich wiązań dają możliwość tworzenia z pustaków ciekawych kompozycji wewnątrz lub na zewnątrz budynku. Warto również wiedzieć, że pustaki szklane to nie tylko kwadratowe detale, ale również wysokie elementy, które są dostępne na rynku już od kilku lat.

Koszt wbudowania luksferów nie odbiega zasadniczo od kosztów wymurowania zwyczajnej pełnej ściany pokrytej wszystkimi warstwami. Jest jednak zależny od wielkości i liczby dodatkowych usztywnień. Musimy pamiętać też o tym, że część obiektów użyteczności publicznej ma nadane na niektóre ściany klasy odporności ogniowej. Wówczas musimy zakupić pustaki szklane spełniające te wymogi. Jest to już droższe rozwiązanie, którego cena finalna zależy od powierzchni przeszklenia.
 

Okna dachowe i świetliki

Kolejnym rozwiązaniem są tradycyjne okna dachowe (dla dachów płaskich i wielospadowych) i świetliki. Szeroka gama doświetleń dachowych daje duże możliwości projektowe, które mogą podnieść nie tylko standard życia, ale również walory estetyczne obiektu.

Świetliki są elementami stałymi, nieotwieranymi. Służą wyłącznie doświetleniu. Okna dachowe są natomiast elementami ruchomymi. Mogą występować w postaci tradycyjnych okien połaciowych lub bardziej nowoczesnych, balkonowych. Świetliki najlepiej stosować na ciągach komunikacyjnych oraz w wysokich pomieszczeniach, np. z antresolą, gdzie jest trudny dostęp, a nie zakładamy elektrycznego systemu otwierania. Tak jak okna dachowe wykonane są ze szkła, tak świetliki mogą być wykonane z tworzyw sztucznych. W przypadku jednych i drugich mamy szeroką gamę rozwiązań związanych z wysoką termoizolacyjnością, np. okna 3- lub 5-warstwowe mogą posiadać nawiewniki, które w naturalny sposób pomagają w wentylacji. Okna dachowe mogą być również otwierane na różne sposoby. Jest to bardzo istotne, daje bowiem możliwość wentylowania pomieszczeń nawet w czasie deszczu.

Głównym problemem związanym z oknami dachowymi i świetlikami jest… zima, ponieważ w zależności od kąta nachylenia okna czy świetlika śnieg może na nich dłużej lub krócej zalegać, ograniczając dopływ światła do pomieszczenia.

Systemy doświetleń w budynkach użyteczności publicznej 

Bardziej skomplikowane rozwiązania...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Nowoczesnego Budownictwa"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy