Dołącz do czytelników
Brak wyników

Bezpieczeństwo budynków

19 września 2019

NR 12 (Sierpień 2019)

Utrzymanie instalacji gazu sieciowego oraz gazu płynnego

0 30

Mając na uwadze kwestie bezpieczeństwa, zasadnym jest przeprowadzenie analizy regulacji ustawowych oraz innych dyspozycji prawnych znajdujących się w aktach wykonawczych, aby mieć pełny obraz obowiązków ciążących na właścicielach, zarządcach oraz użytkownikach instalacji gazu sieciowego i gazu płynnego, a także warunków ich odpowiedniego użytkowania. Z kolei zaprezentowane przykłady zaniedbań i niefrasobliwości, które zakończyły się tragicznymi wypadkami czy katastrofą budowlaną, będą stanowiły przestrogę przed lekkomyślną eksploatacją instalacji gazowych.

Paliwa gazowe pozyskiwane są ze złóż znajdujących się w skorupie ziemskiej. Są one produktem procesów trwających wiele milionów lat. Z ukształtowanych się złóż gazowych wydobywany jest gaz w postaci mieszanek. Do klientów indywidualnych, korzystających z gazu jako paliwa, trafia gaz ziemny oraz gaz płynny. Gaz sieciowy docierający do odbiorców poprzez gazociągi, a dalej sieci gazowe jest mieszaniną metanu z innymi gazami palnymi, związkami niepalnymi oraz zapachowymi (jest nawaniany). 
Zaliczany jest do gazów palnych, wybuchowych i lżejszych od powietrza. Z kolei gaz płynny jest paliwem należącym do grupy gazów płynnych węglowodorowych. Propan, butan i ich mieszaniny są gazami palnymi cięższymi od powietrza, co oznacza, iż w sytuacji wycieku, gromadzą się nisko przy gruncie, w zagłębieniach terenu, przy podłodze lokalu, gdzie mogą stwarzać realne zagrożenie zapłonem i wybuchem. 
Z interwencji podejmowanych przez Państwową Straż Pożarną i organy nadzoru budowlanego oraz w kontekście doniesień medialnych w ostatnim roku można wywnioskować, iż przyczyną sporej części tragedii, które miały miejsce w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i jednorodzinnych jest nieprawidłowo funkcjonująca lub użytkowana instalacja gazowa. Przykładowo: pierwsze zdjęcie przedstawia strop ceramiczny zniszczony w wyniku wybuchu butli gazowej, natomiast drugie – kasetony sufitowe stopione w wyniku działania wysokiej temperatury podczas wybuchu.
Wiele uwagi poświęca się eksploatacji i utrzymywaniu w odpowiednim stanie technicznym instalacji gazu sieciowego czyli ziemnego. Natomiast najważniejsze wytyczne związane z użytkowaniem indywidualnych butli na gaz płynny, w tym także kwestie odpowiedzialności właścicieli i zarządców obiektów budowlanych w zakresie eksploatacji tego rodzaju instalacji gazowych, pozostają niezmiennie pomijane i lekceważone. Nie jest to właściwe podejście, gdyż większość wypadków ma swoje źródło właśnie w nieodpowiednim korzystaniu z instalacji gazu propan–butan. Faktem jest, że instalacje gazu płynnego cieszą się niesłabnącą popularnością, gdyż kolokwialnie nazwany „gaz z butli” jest znacznie tańszy w eksploatacji od gazu sieciowego. Szczęśliwie tego rodzaju instalacje w dalszym ciągu są jednak rzadziej wykorzystywane w gospodarstwach domowych niż te zasilane gazem ziemnym. 

Instalacje gazowe – definicje, budowa, warunki.

Definicje szczegółowe instalacji gazowych nie znalazły się z regulacjach ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1202 z późn. zm.). Zostały zamieszczone w rozporządzeniach:

  • Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie (t.j. Dz. U z 2015 r., poz. 1422 z późn. zm.) – przepisy § 3 pkt 13–15,
  • Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74, poz. 836 z późn. zm.) – regulacje § 156 ust. 2–5.

Powyższe akty wykonawcze różnią się podejściem do instalacji gazowej jako takiej. W rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych w pierwszej kolejności zdefiniowano w sposób ogólny czym jest instalacja gazowa, następnie wyróżniono instalację gazu płynnego, podając jej uniwersalny opis, a w dalej uszczegółowiono czym jest instalacja zbiornikowa gazu płynnego. Natomiast w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie występują trzy odrębne definicje instalacji gazowej skupiające się na jej budowie. Dotyczą one instalacji gazowej zasilanej: z sieci gazowej, gazem płynnym ze stałych zbiorników lub baterii oraz gazem płynnym z indywidualnej butli. Z powyższych definicji można więc stworzyć następujące definicje ogólne, które w z powodzeniem będą mogły mieć zastosowanie w dalszych rozważaniach:

  • Instalacja gazowa – układ przewodów gazowych w budynku wraz z armaturą, wyposażeniem i urządzeniami gazowymi.
  • Instalacja gazowa zasilana z sieci gazowej – układ przewodów za kurkiem głównym, prowadzonych na zewnątrz lub wewnątrz budynku, wraz z armaturą, kształtkami i innym wyposażeniem, a także urządzeniami oraz przewodami spalinowymi lub powietrzno-spalinowymi.
  • Instalacja gazu płynnego – układ przewodów gazowych z armaturą, wyposażeniem i urządzeniami gazowymi, zasilany ze źródła gazu płynnego wraz z przewodami spalinowymi lub powietrzno–spalinowymi.
  • Instalacja zbiornikowa gazu płynnego – zespół urządzeń, na który składa się bateria butli lub zbiornik albo grupa zbiorników z armaturą i osprzętem oraz przyłącze gazowe z kurkiem głównym gazowym, w tym przewody spalinowe lub powietrzno–spalinowe odprowadzające spaliny bezpośrednio poza budynek lub do przewodów w ścianach.

Instalacja gazowa zasilana gazem płynnym z indywidualnej butli – zespół urządzeń, na który składa się pojedyncza butla gazowa, urządzenie redukcyjne przy butli, przewód z armaturą, kształtkami i innym wyposażeniem, a także urządzenie gazowe wraz z przewodami spalinowymi lub powietrzno–spalinowymi, gdzie początkiem instalacji jest miejsce połączenia reduktora z króćcem zaworu na butli.

Warunki zastosowania i montażu poszczególnych rodzajów instalacji gazowych

Już w ustępie pierwszym § 156 rozporządzenia Ministra Infrastruktury przedstawiono podstawowe wytyczne zastosowania instalacji gazu: „Zaopatrzenie budynków w gaz oraz instalacje gazowe powinny odpowiadać potrzebom użytkowym i warunkom wynikającym z własności fizykochemicznych gazu oraz warunkom technicznym przyłączenia do sieci gazowej, określonym przez dostawcę gazu”. Jednocześnie w § 157 ust. 4 do ust. 8 sprecyzowane zostały ograniczenia dotyczące wyposażenia budynków w ww. instalacje: 

  • ust. 4. Zastosowanie instalacji gazowej w budynkach o wysokości ponad 25 m wymaga uzyskania pozytywnej opinii wydanej przez właściwego komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej.
  • ust. 5. Instalacje gazowe zasilane gazem płynnym mogą być wykonywane tylko w budynkach niskich. (budynki o wysokości do 12 m włącznie nad poziomem terenu lub mieszkalne o wysokości do 4 kondygnacji nadziemnych włącznie – zgodnie z § 8 pkt 1 warunków technicznych – przyp. autora)
  • ust. 6. Zabrania się stosowania w jednym budynku gazu płynnego i gazu z sieci gazowej. 
  • ust. 7. W budynku niskim, mającym w mieszkaniach instalację zasilaną gazem płynnym, dopuszcza się usytuowanie kotłowni gazowej zasilanej z sieci gazowej.
  • ust. 8. Instalacje gazowe zasilane gazem o gęstości większej od gęstości powietrza nie mogą być stosowane w pomieszczeniach, których poziom podłogi znajduje się poniżej otaczającego terenu oraz w których znajdują się studzienki lub kanały instalacyjne i rewizyjne poniżej podłogi.

Wynika z tego, że jedynie instalacje zasilane gazem sieciowym (ziemnym) mogą być montowane w budynkach zarówno niskich jak i wysokich, przy spełnieniu odpowiednich warunków. W przypadku gazu płynnego występują zarówno ograniczenia co do wysokości budynków, jak i do usytuowania pomieszczeń, w których tego rodzaju instalacja może być użytkowana. Ze względu na różną charakterystykę i właściwości gazów sieciowego i płynnego nie mogą być one również stosowane równocześnie dla zasilania instalacji w jednym budynku. Wyjątek stanowi kotłownia z kotłem na gaz sieciowy w budynku niskim, jest to jednak pomieszczenie niemieszkalne.
Samo rozmieszczenie poszczególnych części instalacji oraz wymagania co do pomieszczeń, w których ona przebiega, określono w regulacjach §§ 164–174 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie. Poniżej przedstawiono ogólne wymogi co do instalacji gazowych, urządzeń gazowych oraz pomieszczeń, w których prowadzona jest instalacja gazu:
Wymagania co do instalacji gazowej w zakresie przewodów:

  • nie należy prowadzić przez pomieszczenia mieszkalne oraz pomieszczenia, których sposób użytkowania może spowodować naruszenie stanu technicznego instalacji lub wpływać na parametry eksploatacyjne gazu,
  • przewody instalacji gazowej, w stosunku do przewodów innych instalacji stanowiących wyposażenie budynku (ogrzewczej, wodociągowej, kanalizacyjnej, elektrycznej, piorunochronnej itp.), należy lokalizować w sposób zapewniający bezpieczeństwo ich użytkowania. Odległość między przewodami instalacji gazowej a innymi przewodami powinna umożliwiać wykonywanie prac konserwacyjnych,
  • poziome odcinki instalacji gazowych powinny być usytuowane w odległości co najmniej 0,1 m powyżej innych przewodów instalacyjnych, natomiast jeżeli gęstość gazu jest większa od gęstości powietrza – poniżej przewodów elektrycznych i urządzeń iskrzących,
  • przewody instalacji gazowej krzyżujące się z innymi przewodami instalacyjnymi powinny być od nich oddalone co najmniej o 0,02 m,
  • rozwiązania techniczne instalacji gazowej powinny umożliwiać samokompensację wydłużeń cieplnych oraz eliminować ewentualne odkształcenia instalacji, wywołane deformacją lub osiadaniem budynku.

Wymagania co do instalacji gazowej w zakresie urządzeń gazowych:

  • urządzenia gazowe należy połączyć ze stalowymi lub miedzianymi przewodami instalacji gazowej na stałe lub z zastosowaniem elastycznych przewodów metalowych,
  • zawór odcinający dopływ gazu do urządzenia należy umieścić w pomieszczeniu, w którym jest zainstalowane urządzenie gazowe, w miejscu łatwo dostępnym, w odległości nie większej niż 1 m od króćca przyłączeniowego,
  • kuchnie i kuchenki gazowe należy instalować w odległości co najmniej 0,5 m od okien do boku urządzenia, licząc w rzucie poziomym,
  • ogrzewacze pomieszczeń, których temperatura osłon może przekroczyć 60°C, należy instalować w odległości co najmniej 0,3 m od ścian z materiałów łatwo zapalnych, otynkowanych oraz w odległości 0,6 m od elementów ścian z materiałów łatwo zapalnych, nieosłoniętych tynkiem,
  • grzejniki gazowe wody przepływowej należy instalować na ścianach z materiałów niepalnych bądź odizolować je od ściany z materiałów palnych płytą z materiału niepalnego,
  • urządzenia gazowe, wymagające przemieszczania, takie jak palniki, kolby, lutownice, mogą być instalowane za pomocą przewodów elastycznych przeznaczonych do takich celów,
  • grzewcze urządzenia gazowe, takie jak: kotły ogrzewcze, grzejniki wody przepływowej, niezależnie od ich obciążeń cieplnych, powinny być podłączone na stałe z indywidualnymi kanałami spalinowymi, z uwzględnieniem instrukcji technicznej producenta urządzenia, o której mowa w przepisach dotyczących zasadniczych wymagań dla urządzeń spalających paliwa gazowe.

Wymagania co do instalacji gazowej w zakresie pomieszczeń:

  • zabrania się prowadzenia przez pomieszczenia mieszkalne przewodów instalacji gazowej z zastosowaniem połączeń gwintowanych, a także z zastosowaniem innych sposobów łączenia rur, jeżeli mogą one stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa mieszkańców,
  • dopuszcza się prowadzenie przewodów gazowych z rur stalowych bez szwu i rur stalowych ze szwem, łączonych za pomocą spawania przez jedną kondygnację garażu, znajdującą się bezpośrednio pod kondygnacją nadziemną budynku, pod warunkiem zabezpieczenia tych przewodów przed uszkodzeniem mechanicznym,
  • przewody instalacji gazowych w piwnicach i suterenach należy prowadzić na powierzchni ścian lub pod stropem, natomiast na pozostałych kondygnacjach nadziemnych dopuszcza się prowadzenie ich także w bruzdach osłoniętych nieuszczelnionymi ekranami lub wypełnionych – po uprzednim wykonaniu próby szczelności instalacji – łatwo usuwalną masą tynkarską, niepowodującą korozji przewodów. Wypełnianie bruzd, w których są prowadzone przewody z rur miedzianych, jest zabronione,
  • urządzenia gazowe mogą być instalowane wyłącznie w pomieszczeniach spełniających warunki dotyczące ich wysokości, kubatury, wentylacji i odprowadzenia spalin, a także dopływu powietrza do spalania, określone w rozporządzeniu, w Polskich Normach i przepisach odrębnych,
  • kubatura pomieszczeń, w których instaluje się urządzenia gazowe, nie powinna być mniejsza niż 8 m3 – w przypadku urządzeń pobierających powietrze do spalania z tych pomieszczeń,
  • kubatura pomieszczeń, w których instaluje się urządzenia gazowe, nie powinna być mniejsza niż 6,5 m3 – w przypadku urządzeń z zamkniętą komorą spalania,
  • pomieszczenia, w których instaluje się urządzenia gazowe, powinny mieć wysokość co najmniej 2,2 m,
  • w budynkach jednorodzinnych, mieszkalnych w zabudowie zagrodowej i rekreacji indywidualnej, wzniesionych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie, dopuszcza się instalowanie gazowych kotłów grzewczych w pomieszczeniach technicznych o wysokości co najmniej 1,9 m.

Natomiast instalacje gazu płynnego zostały obwarowane dodatkowymi warunkami, w zależności od źródła zasilania, co zawarto w dyspozycjach przepisów §§ 177–179 rozporządzenia Ministra Infrastruktury.
Warunki montażu instalacji na gaz płynny zasilanych gazem płynnym z indywidualnych butli o nominalnej zawartości gazu do 11 kg:

  • w jednym mieszkaniu, warsztacie lub lokalu użytkowym nie należy instalować więcej niż dwóch butli,
  • w pomieszczeniu, w którym instaluje się butlę, należy zachować temperaturę niższą niż 35°C,
  • butlę należy instalować wyłącznie w pozycji pionowej,
  • butlę należy zabezpieczyć przed uszkodzeniami mechanicznymi,
  • między butlą a urządzeniem promieniującym ciepło, z wyłączeniem zestawów urządzeń gazowych z butlami, należy zachować odległość co najmniej 1,5 m,
  • butli nie należy umieszczać w odległości mniejszej niż 1 m od urządzeń mogących powodować iskrzenie,
  • urządzenia gazowe należy łączyć z reduktorem ciśnienia gazu na butli za pomocą elastycznego przewodu o długości nieprzekraczającej 3 m i wytrzymałości na ciśnienie co najmniej 300 kPa, odpornego na składniki gazu płynnego, uszkodzenia mechaniczne oraz temperaturę do 60°C,
  • urządzenie gazowe o mocy cieplnej przekraczającej 10 kW należy łączyć z przewodem elastycznym, o którym mowa w pkt 7, rurą stalową o długości co najmniej 0,5 m.

Warunki montażu instalacji na gaz płynny zasilanych gazem płynnym z butli gazowej o nominalnej zawartości gazu do 33 kg lub z baterii takich butli:

  • butle powinny być umieszczone na zewnątrz budynku, w miejscu oznakowanym, na utwardzonym podłożu, pod zadaszeniem chroniącym od wpływu czynników atmosferycznych,
  • liczba butli w baterii nie może przekraczać 10,
  • butle w baterii powinny być podłączone do kolektora wykonanego z rury stalowej bez szwu lub rury przewodowej łączonej przez spawanie,
  • odległość butli od najbliższych otworów okiennych lub drzwiowych w ścianie zewnętrznej budynku nie powinna być mniejsza niż 2 m,
  • butle nie mogą być sytuowane w zagłębieniach terenu.

Warunki montażu instalacji na gaz płynny zasilanych z jednego zbiornika z gazem płynnym lub grupy takich zbiorników:

  • liczba zbiorników naziemnych w grupie nie powinna przekraczać 6 sztuk, a ich łączna pojemność 100 m3,
  • odległość pomiędzy grupami zbiorników naziemnych powinna wynosić 7,5 m – w przypadku, gdy łączna pojemność zbiorników w grupie nie przekracza 30 m3,
  • odległość pomiędzy grupami zbiorników naziemnych powinna wynosić 15 m w przypadku, gdy łączna pojemność zbiorników w grupie przekracza 30 m3,
  • zbiorniki gazu płynnego nie mogą być sytuowane w zagłębieniach terenu, w miejscach podmokłych oraz w odległości mniejszej niż 5 m od rowów, studzienek lub wpustów kanalizacyjnych.

Główna próba szczelności instalacji gazowych

Co do zasady, przed rozpoczęciem eksploatacji instalacji gazowej inwestor lub właściciel budynku jest zobowiązany do przeprowadzenia tak zwanej głównej próby szczelności. Wynika to m. in. z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74, poz. 836 z późn. zm.). Przepisy § 44 ust. 1 oraz § 45, stanowią, że w sytuacji, gdy została wykonana nowa instalacja gazowa, dokonano jej przebudowy lub remontu i w przypadku wyłączenia jej z użytkowania na okres dłuższy niż pół roku – należy przed przekazaniem jej do użytkowania przeprowadzić główną próbę szczelności. Natomiast jeżeli powyższa instalacja gazowa nie została napełniona gazem w okresie 6 miesięcy od daty przeprowadzenia głównej próby szczelności – próbę tę należy powtórnie przeprowadzić.
Podstawowe procedury oraz zasady wykonania głównej próby szczelności zostały zawarte zarówno w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (§44) jak i w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie (§ 165). Poniżej przedstawiono ogólny zarys prawidłowego przeprowadzania takiego badania.
Kolejne elementy instalacji gazowej podlegające głównej próbie szczelności:

  • odrębnie badanie dla części instalacji przed gazomierzami,
  • odrębnie badanie dla pozostałej części instalacji z pominięciem gazomierzy.
  • Przygotowanie instalacji gazowej do głównej próby szczelności:
  • instalacja nie powinna posiadać zabezpieczenia antykorozyjnego,
  • próbę wykonuje się po oczyszczeniu elementów instalacji, zaślepieniu końcówek, otwarciu kurków i odłączeniu odbiorników gazu,
  • przewody gazowe z rur stalowych, po wykonaniu próby szczelności, powinny być zabezpieczone przed korozją.
  • Urządzenia pomiarowe wykorzystywane do wykonywania głównej próby szczelności instalacji gazowej:
  • manometr użyty do przeprowadzenia głównej próby szczelności powinien spełniać wymagania klasy 0,6 i posiadać świadectwo legalizacji. 
  • wymagane zakresy pomiarowe manometrów:
    –    od 0 do 0,06 MPa w przypadku ciśnienia próbnego wynoszącego 0,05 MPa,
    –    od 0 do 0,16 MPa w przypadku ciśnienia próbnego wynoszącego 0,1 MPa.

Niezbędne ciśnienie czynnika próbnego podczas wykonywania głównej próby szczelności instalacji gazowej:

  • ciśnienie czynnika próbnego w czasie przeprowadzania głównej próby szczelności powinno wynosić 0,05 MPa,
  • w przypadku instalacji lub jej części znajdującej się w pomieszczeniu mieszkalnym lub w pomieszczeniu zagrożonym wybuchem ciśnienie czynnika próbnego powinno wynosić 0,1 MPa.

Określenie wyniku głównej próby szczelności instalacji gazowej 

Wynik głównej próby szczelności uznaje się za pozytywny, jeżeli w czasie 30 minut od ustabilizowania się ciśnienia czynnika próbnego nie nastąpi spadek ciśnienia.

Udokumentowanie wyniku głównej próby szczelności instalacji gazowej 

Z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Nowoczesnego Budownictwa"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy